🤖 AI Research Edition

Big Tech vs Community

Te Reo Māori

Ngā Tauira Pūtake vs. Te Whakatau Motuhake ā-Rohe — He Tātaritanga Hanganga


Raupapa: Te Whakahaere Hoahoanga AI ā-Hapori — He Arotakenga Hangarau o Village AI (Tuhinga 2 o te 5) Kaituhi: My Digital Sovereignty Ltd Rā: Hune 2026 Rāhina: CC BY 4.0 International


Te Take o te Tukatuka Whakarōpūtanga

Ka whakangungua ngā tauira reo o te rohe ki runga i ngā kohinga tuhinga e whakaata ana i te tohatoha tauanga o ngā tuhinga i runga ipurangi. He kitenga tēnei kua tino mārama, engari kāore i tino arotakihia ngā pānga o tēnei ki ngā pūnaha kua whakatinanahia e mahi ana i ngā rohe motuhake i roto i ngā tuhinga whakatikatika.

Ko te tohatoha whakangungu o tētahi tauira reo nui noa e whakaatu ana i te nui rawa atu o:

Ka whakaheke hoki te whakaaturanga i ēnei:

Ehara i te tohatoha hapa noa te hua. He hē tohatoha ā-tukatuka tēnei: i te wā kāore e mōhiotia, ka huri te tauira ki te pokapū tauanga o tōna tohatoha whakangungu. Mō ngā hapori kāore i tino whakaaturia ō rātou tikanga, kupu, me ō rātou uara i taua tohatoha, he huna, he ū tonu tēnei huringa.

He aha i kore ai e whakatika a Prompting me RLHF i ngā Priors Tohatoha i te Pito

Ngā whakamōhiotanga pūnaha ka whakarato horopaki i te wā whakatau e whakarite ana i te whanonga o te tauira.

Ngā Whakangungu Whakahou Whai-Tūturu (RLHF) he tikanga whakangungu tauira mā te whakamahi i ngā urupare a ngā kaiwhakamahi.

AI Ture-matua (Constitutional AI) he tikanga hanga tauira mā te tautuhi i tētahi ture matua e here ana i ngā mahi a te tauira.

E toru ngā huarahi noa hei whakarerekē i te whanonga o te tauira turanga: ko ngā whakahau pūnaha, RLHF, me te AI ture. Kua tuhia ngā here o ia mea ina whakahaerehia ana i te pito o te tohatoha whakangungu.

Ngā whakahau pūnaha ka whakarato horopaki i te wā whakatau e here ana i ngā putanga a te tauira. He whai hua ēnei ina tino kitea ana te whanonga e tonoa ana i roto i te tohatoha whakangungu — ka whakaoho te tono i ngā tauira o mua. He iti rawa atu tō rātou whai hua ina taupatupatu te whanonga e tonoa ana ki ngā tūāpapa tohatoha kaha. Ka whai te tauira i te tono i ngā wā e taea ana, engari i ngā wā e tautuhia ana e te tono he whanonga he iti rawa te auau i roto i ngā raraunga whakangungu, ka whakahoki mai anō te tūāpapa. Ehara tēnei i te hē o te hangarau whakahau; he hua nō te āhua o te mahi a ngā tohatoha ā-herenga.

Ka ako te RLHF i tētahi tauira utu mai i ngā raraunga manakohanga a te tangata, ā, ka whakamahi i tēnei hei whakapai ake i te tauira taketake. He mahi akoranga anō hoki te tauira utu, ā, e pāngia ana e ngā here tohatoha ōrite ki te tauira taketake. Ki te kore e kapi tika ana ngā raraunga manakohanga i te rohe e pā ana — hei tauira, ki te kore he mātau ki ngā tikanga o te karakia Anglikana, o ngā tikanga Māori rānei, o ngā kaiwhakatohu e whakarārangi ana i ngā putanga — kāore te tauira utu e whiunga ana i ngā putanga kāore e hāngai ana ki te rohe. Ka āhua hāngai pea te tauira kua whakangāwarihia ki te huinga aromatawai, engari ka noho tonu he hē i ngā wāhi tino hira mō te hāngai.

AI Ture-matua e tautuhi ana i ngā mātāpono, ā, ka whakamahi i te tauira anō hei aromātai i āna hua ki ēnei mātāpono. He huarahi ātaahua tēnei, engari ka tuku iho he hurihanga porowhita: ko te āheinga o te tauira ki te aromātai i te ū ki ngā āhuatanga motuhake o te rohe e herea ana e ngā tūāpapa tohatoha kotahi tonu i hua ai te hē-whakaritenga. Kaore e taea e tētahi tauira e whakakapi ana i te reo whakaora mō te reo whakapono—nā te mea i tautokohia e tōna tohatoha whakangungu te reo whakaora—te kite pono i taua whakakapi ina tonoa kia arotake i a ia anō, nā te mea kāore he turanga tohatoha āna hei tautuhi i taua whakakapi hei whakakapi.

Ehara i te mea kāore he uara ēnei huarahi katoa. Ka tino whakapai ake rātou i te whanonga i ngā āhuatanga noa. He whāiti ake te kerēme: kāore ēnei e whakatau i te raruraru o te tohatoha hiku mō ngā hapori kāore i te whakaurua whānuitia ā rātou tikanga ki te kohinga akoranga. Mō aua hapori, ehara te huarahi hē i ngā hua kino ohorere; he hokinga pūnaha, huna hoki ki ngā tohatoha priors.

Te Rautaki Papanga Motuhake

Village AIQwen2 ka whai huarahi kē. Kāore e ngana ki te whakarite i tētahi tauira matatau mā ngā whakarerekētanga i te wā whakangungu; engari ka whakamahi i tētahi tauira pūtake iti ake (14 piriona tawhā, he whakatikatika āta o te tauira Qwen2 ) me ngā paparanga whakatikatika āta mō ia rāngai.

E toru ngā wāhanga o te hanganga:

Te tauira pūtake. He tauira whakatikatika ā-hāngai (fine-tune) 14B-paramita o te hei paparanga turanga, i whakangungua ki ngā mōhiotanga whakahaere o te papanga — te āhua o te mahi a te pūnaha Village, ngā āhuatanga e wātea ana, me pēhea te whakatere i te atanga. Ka tohatoha ngā kaipāmu katoa i tēnei paparanga. Ka whakarato i te whakaputa reo whānui whai pūkenga i roto i tētahi rohe herea.

Ngā paparanga motuhake: te whakangāwari ā-momo hua. I runga ake i te tauira pūtake, ka whakangungua ngā putanga kua whakapaingia mō ia momo hua (ko te whānau whakaputa ko villageai-14b-{community,whanau,episcopal,family,business}-v1, e whakahaerehia ana e model-routing.js). Ko te motuhake Epikopā, villageai-14b-episcopal-v1, ka whakangungua ki ngā ihirangi karakia, tiaki, me te whakahaere o te Hāhi Epikopā/Anglikana. Ko te whāinga o te whakangungu taipitopito he whakarerekē i ngā tūāpapa tohatoha o te tauira i roto i te rohe whāinga — ehara i te tāpiri mātauranga ka taea te tiki mā RAG, engari hei hanga anō i te reo taunoa, te anga, me ngā whakapae paerewa o te tauira.

Ngā ihirangi motuhake mā te RAG. Kāore ngā ihirangi ā-hapori takitahi — ā rātou pānui, ngā kōrero, ngā tuhinga whakahaere — i whakaurua ki roto i te tauira. Ka tikiia i te wā whakatau mā te rapu ā-vector (Qdrant) ā, ka whakaratohia hei horopaki. Mā tēnei ka wehe te whanonga ā-reo o te tauira (i āhua-hangaia e te whakangāwari) i ngā ihirangi pono e tohu ana ia (i tikiia mai i te kohinga ake o te hapori).

He mea nui te wehewehe i waenga i te whakangāwari me te RAG i te hanganga. Ka whakarerekē te whakangāwari āta i ngā ariā tuatahi o te tauira — tōna pukapuka kupu taunoa, ōna whakaaro whakarite, tōna reo paerewa. Ka whakarato te RAG i te turanga pono. E aro ana ēnei tikanga e rua ki ngā momo hapa rerekē: ka aro te whakangāwari āta ki te hē tohatoha (ka whakamahi te tauira i te reo hē), ā, ka aro te RAG ki te whakaongaonga (ka waihanga te tauira i ngā kōrero pono).

Te Whakawhitiwhiti: Te Kaha vs. Te Whakamana

He whakawhitiwhiti whai whakaaro tēnei huarahi, ā, me whakamārama mārama.

Kāore e taea e tētahi tauira 14B-paramita te whakataetae ki tētahi tauira 700B+ o te pito o te mātauranga mō te kaha whānui. Ka whakaputa i ngā tuhinga kāore i te rere noa mō ngā kaupapa kei waho i tōna rohe. He iti ake tōna matapihi horopaki whai hua. He iti ake tōna āhei ki te whakaaroaro matatini i ngā hikoinga maha. Kāore e taea e ia te waihanga whakaahua, te tuhi waehere i ngā reo huna, te whai wāhi rānei ki ngā kōrero whakaaro whānui me te māmā o tētahi pūnaha matatau.

Ko ngā mea e tukuna ana hei utu:

Te āhei ki te whakamana. Ka taea te tirotiro i ngā putanga a te tauira ki tētahi kohinga pūtake kua herea. Ina tatau te hanganga Guardian Agent (i whakamārama i roto i te Tuhinga 3) i te ōritetanga kōsini i waenga i te whakaurunga urupare a te tauira me ngā whakaurunga o ngā tuhinga pūtake, he iti rawa te rahi o te kohinga kia taea ai te whakamana. Ehara i te mea e taea ana te whakamana i te whakautu a tētahi tauira rohe ki "te ipurangi".

Te āhei ki te arotake. E mōhiotia ana, e whakahaere ana hoki ngā raraunga whakangāwari o te tauira. Ko ngā priora tohatoha i whakaurua e te whakangāwari taipitopito, i te ariā, ka taea te arotake — ka taea e tētahi te tirotiro i te kohinga akoranga kia mārama ai he aha i taunoa ai te tauira ki tētahi reo motuhake. He tino uaua ake tēnei ki tētahi tauira i whakangungua ki ngā tiriona tohu raraunga tukutuku.

Tautuhi whakatau. Ka whakahaerehia te tauira i runga i ngā taputapu rorohiko whakahaerehia — he GPU AMD RX 7900 XTX e uru ana mā te VPN o WireGuard, me te CPU hei whakakapi i runga i tētahi tauira 3B kua whakaitihia kia wātea ai. Kāore he tono whakamātau e puta atu i ngā hanganga o te kaiwhakahaere. Kāore he akiaki, he whakautu rānei e tuhia ana e tētahi kaiwhakarato API tuatoru.

Te pono ki te rohe. I roto i tōna rohe whāinga, he tata ake ngā priora tohatoha o te tauira motuhake ki ngā tikanga tūturu o te hapori i ngā priora o tētahi tauira rohe. Ka whakamahi te motuhaketanga Ēpīkopa i te reo whakahōu, ehara i te reo rongoā, hei reo taunoa mō ngā horopaki tangi — nā te mea koirā ngā ihirangi o āna raraunga whakangāwari āta.

Whakahaere Mahi. Ko taua kohinga herea kotahi e whakarite ana kia taea te whakamana i ngā putanga, ā, ka tautuhi hoki i te mata e taea ai e te pūnaha te mahi. I roto i te whakaurunga ā-agent, he tino whakatau tēnei: ka taea te pupuri i tētahi mahi he hua nui, kāore e taea te huri, kāore rānei e taea te whakamana i runga i te kohinga, kia whiwhi whakaaetanga a te tangata, nā te mea he paearu herea hei aromātai i taua mahi. Kāore he mata here ōrite hei aukati i tētahi māngai rohe e mahi ana i runga i te ipurangi tuwhera — koia tonu te take he uaua ake te whakahaere i tōna motuhake (Ngā Tuhinga 1 me 3).

He tūturu te patunga. He tūturu te painga. Kei runga i te horopaki whakamahinga mēnā he tika te whakawhitiwhiti. Mō tētahi hapori e hiahia ana ki tētahi hoa mātauranga whānui, kāore tēnei pūnaha e tau ana. Mō tētahi hapori e hiahia ana ki tētahi āpiha pono ki tōna ao e taea ana te whakamana i āna hua ki āna ake pūrongo, tērā pea ka whai painga te whakawhitiwhiti.

Te Pipewaea Whakaurunga

Me whakamārama hangarau poto te wāhanga rapu ā-vector.

Ka tukatukahia ngā ihirangi hapori mā te paipa whakaurunga (EmbeddingService) e whakaputa ana i ngā whakaaturanga vektor e penapenahia ana i te pūnaha penapena raraunga ( Qdrant). I te wā rapu, ka whakauru te urunga a te kaiwhakamahi mā te whakamahi i taua tauira anō, ā, mā te rapu ōritetanga kōsini ka tiki i ngā tuhinga puna tino hāngai mai i te kohinga o te hapori.

He rua ngā kaupapa o ēnei tuhinga kua tiki: ka whakarato rātou i te horopaki pono mō te whakautu a te tauira (RAG paerewa), ā, ka whakarato hoki i te kohinga tohutoro hei whakataurite ai te Guardian Agents whakamana i te whakautu (i whakamārama i roto i te Tuhinga 3). Ka whakamahia taua wāhi whakaurunga kotahi mō te tiki me te whakamana, ā, nā konei ka puta he painga mō te hono — ka mahi te whakamana i roto i taua wāhi whakaaturanga kotahi me te tiki — engari he ngoikoretanga pea anō: ka pā ngā hē ā-pūnaha o te tauira whakaurunga ki te tiki me te whakamana i te wā kotahi.

Ka tuhia e mātou tēnei hei here kāore anō kia whakatau. He whakawhirinaki tiritahi te tauira whakaurunga, ā, ka taea pea te hono i ngā āhua hapa o taua tauira ki ngā āhua hapa o te tauira whakaputa, i ngā huarahi e uaua ana ki te kitea i roto i te pūnaha.


Ko tēnei te Tuhinga 2 o ngā 5 i roto i te raupapa "Architectural AI Governance at Community Scale". Mō te katoa Guardian Agents whakatakotoranga, tirohia Village AI mō te Whakahaere ā-Mahi.

I mua: He aha te AI — Me te wāhi e tū ai te raru whakatikatika Ā muri: He aha i rahua ai te whakahaere i te wā whakangungu — Ngā here hanganga hei huarahi kē

Published under CC BY 4.0 by My Digital Sovereignty Ltd. You are free to share and adapt this material, provided you give appropriate credit.